Sabah müşteri arıyor: "32 beden siyah kot pantolon var mı?" Depoya gidip bakıyorsunuz — siyah pantolon var ama 32 beden mi, 34 beden mi belirsiz. Kutuların üzeri karışık. 10 dakika geçiyor, müşteri bekliyor, siz terliyor. Sonunda "bekle geleyim" diyorsunuz, müşteri "tamam arayacağım" diyor, bir daha aramıyor. Bu sahneyi tanıyor musunuz?
Tekstil toptancılığının en büyük operasyonel zorluğu varyant yönetimi. Bir tek ürün — mesela düz kesim pantolon — 5 renk ve 6 bedende üretilirse 30 farklı SKU demek. Buna 4 farklı kumaş eklediğinizde 120 SKU oluyor. 50 ürün kategoriniz varsa 6.000 farklı SKU yönetmeniz gerekiyor. Excel ile bunu yönetmek hem hatalara davetiye, hem de günün yarısını tablolarla geçirmek anlamına gelir.
Renk × Beden Matrisi Nedir ve Neden Şart?
Renk × beden matrisi, her ürün için tüm renk-beden kombinasyonlarını ve her kombinasyondaki stok miktarını tek tabloda gösteren bir sistemdir. Basit görünür ama tekstil toptancısının iş hayatını kökten değiştirir.
Matrissiz çalışıyorsanız muhtemelen şu sorunları yaşıyorsunuzdur:
- Müşteri beden sorduğunda "birazdan bakayım" diyorsunuz
- Sipariş verirken hangi bedenin kritik kaldığını tahmin ediyorsunuz
- Yanlış bedenler stoğunuzda çürüyor, popüler bedenler hep tükeniyor
- İade kontrolünde "hangi bedenden kaç iade aldım" sorusuna cevap veremiyor
Bu sorunların hepsinin tek çözümü var: SKU bazlı stok takibi.
SKU Mantığını Anlamak
SKU (Stock Keeping Unit), her benzersiz ürün kombinasyonuna verilen tekil kod. Bir toptancı için SKU şöyle kurgulanabilir:
- Ürün kodu: PNT001 (pantolon serisi 001)
- Renk kodu: SYH (siyah), LCN (lacivert), KHV (kahverengi)
- Beden kodu: 30, 32, 34, 36, 38, 40
Bunu birleştirince: PNT001-SYH-32, PNT001-SYH-34, PNT001-LCN-32 gibi kodlar oluşuyor. Her kod ayrı bir stok birimi.
Bu kurguyu ilk kez duyunca "çok karmaşık" gelebilir. Ama uygulamaya başladığınızda 3 ay içinde "bunu neden daha önce yapmadım" diye kendinize soracaksınız.
Yaygın Hatalar ve Sonuçları
Hata 1: Tek ürün kodu ile tüm varyantları yönetmek "Siyah pantolon = 50 adet" yazıyorsunuz ama hangi bedenlerden ne kadar var, bilinmiyor. Müşteri 32 beden istediğinde depoya gitmek zorunda kalıyorsunuz. 50 adet panontonun 40'ı 42 beden, 10'u farklı bedelerde dağılmış. Müşteriye "var" dediniz, gittiğinizde "yok" durumuna düşüyorsunuz.
Hata 2: Sadece toplam stok takibi "Siyah kot = 120 adet" yazılı ama içinde 6 beden var. Her bedenden 20'şer adet var gibi görünüyor ama aslında 32 bedenden 45 adet, 38 bedenden 3 adet kalabilir. Rapor iyi görünüyor ama gerçek tablo çarpık.
Hata 3: Rengi kaydetmeyip bedenle yetinmek "32 beden var" biliyorsunuz ama renkler karışık. Müşteri "mavi 32 beden" istediğinde cevap veremiyorsunuz.
Her bu hata somut para kaybına dönüşüyor. Yanlış verilen bilgiden dönen müşteri, kritik bedenden yapılan fazla sipariş, talep görmeyen bedenlerden oluşan ölü stok — hepsinin TL değeri var.
Doğru Sistem Nasıl Kurulur?
Adım 1: Ürün hiyerarşisini belirleyin Ana ürün (pantolon) > Model (slim fit) > Renk (siyah) > Beden (32) şeklinde bir hiyerarşi kurun. Bu hiyerarşi sisteminizin iskeletidir.
Adım 2: Beden ve renk kodlarını standartlaştırın Türkiye'de yaygın kullanılan beden kodları: XS, S, M, L, XL, XXL (giyim) veya 30-48 (pantolon). Renk kodları için Türkçe kısaltma veya renk numarası kullanabilirsiniz. Önemli olan tutarlılık.
Adım 3: Her varyantı ayrı SKU olarak sisteme girin Bir modelin 5 rengi ve 6 bedeni varsa 30 ayrı SKU girişi yapılacak. Bu ilk seferinde zaman alır ama sonrasında her şey otomatik işler.
Adım 4: Barkod sistemiyle entegre edin Her SKU'ya barkod atayın. Termal yazıcıyla etiket basın, ürünlere yapıştırın. Satış yaparken barkod okuyucuyla tarayın, sistem otomatik stok düşsün.
Matrisin Pratikte Faydaları
Anlık beden stoku: Müşteri "36 beden mavi var mı?" diye sorduğunda 3 saniyede ekrana bakıp cevap veriyorsunuz. "Birazdan bakayım" dönemini kapatıyorsunuz.
Sipariş optimizasyonu: Raporda hangi bedenden kaç adet kaldığı gözükünce tedarikçiye verecek siparişte hata oranı sıfıra yaklaşıyor. Fazla sipariş yok, eksik sipariş yok.
Ölü stok tespiti: Ayda bir rapor çalıştırın. 3 aydır satılmayan renk-beden kombinasyonu neyse görüyorsunuz. Bu ürünü indirimimle eritin veya başka satış kanalına yönlendirin.
Sezonsal planlama: Geçen yılın aynı döneminde en çok hangi beden ve renk satmış? Bu veriyi çekerek bu yılın siparişini buna göre planlayabilirsiniz.
Tablo Örneği: Slim Fit Pantolon, Model SLP-2024
| Beden | Siyah | Lacivert | Kahve | Gri | Kırmızı |
|---|---|---|---|---|---|
| 30 | 8 | 12 | 5 | 0 | 3 |
| 32 | 24 | 18 | 10 | 7 | 2 |
| 34 | 31 | 22 | 14 | 11 | 0 |
| 36 | 19 | 25 | 8 | 9 | 1 |
| 38 | 6 | 13 | 3 | 4 | 0 |
| 40 | 2 | 4 | 1 | 2 | 0 |
Bu tabloyu bir bakışta gördüğünüzde kırmızı 34-38 beden sipariş vermeniz gereken öncelik. Siyah 34 ve lacivert 36 çok satıyor, bunları düşürmeyin. Böyle bir karar depo gezisi veya tahmin gerektirmez.
Koli Sistemiyle Entegrasyon
Tekstilde çoğu toptancı koli bazlı alım yapıyor. Bir koli içinde S(2), M(3), L(3), XL(2) gibi beden dağılımı bulunuyor. Bu koli alındığında sistemin her bedeni ayrı ayrı stoğa eklemesi gerekiyor.
Doğru yazılım koli içeriğini önceden tanımlamanıza izin verir. "Koli A" dediğinizde sistem otomatik olarak S'e 2, M'e 3, L'ye 3, XL'e 2 ekler. Manuel hesaplama yok, hata yok.
Siparix'te Renk-Beden Matrisi
Siparix tekstil toptancısının bu spesifik ihtiyacı düşünülerek tasarlandı. Ürün kartında renk ve beden boyutlarını tanımlarsınız, sistem matrisi otomatik oluşturur. Satış yapıldığında ilgili kombinasyonun stoğu otomatik düşer. Sipariş verirken hangi kombinasyon kritik seviyede, doğrudan raporda görünür.
Renk-beden matrisi doğru kurulduğunda hem stok israfı azalır hem müşteri memnuniyeti artar hem de sipariş kararları veriye dayanır. Bu üçü aynı anda gerçekleştiğinde kar marjınız kaçınılmaz olarak yükselir.