Stok Devir Hızı Nedir?
Stok devir hızı, bir dönem içinde stokun kaç kez yenilendiğini gösteren bir metriktir. Deponuzdaki ürünlerin ne kadar hızlı satılıp yeniden sipariş verildiğini ölçer.
Formül: Stok Devir Hızı = Dönem İçinde Satılan Ürün Maliyeti / Ortalama Stok Değeri
Örnek:
- Yıllık satılan ürün maliyeti: 1.200.000 TL
- Ortalama stok değeri: 300.000 TL
- Stok devir hızı: 1.200.000 / 300.000 = 4x (yılda 4 kez)
Bu, deponuzdaki stokun yılda 4 kez tamamen yenilendiği anlamına gelir.
Stok Devir Hızı Neden Bu Kadar Önemli?
Sermaye Verimliliği
Yüksek stok devir hızı = Aynı sermaye ile daha fazla satış yapabilmek.
Örneğin:
- 300.000 TL stok yatırımıyla 4x devir hızında çalışan bir işletme yılda 1.200.000 TL mal satar.
- Aynı 300.000 TL ile 8x devir hızına çıkarsa 2.400.000 TL satar.
- Stok yatırımı aynı, satış iki katına çıktı!
Nakit Akışı
Hızlı dönen stok = hızlı nakit giriş = iyi nakit akışı. Yavaş dönen stok = nakit uzun süre bloke = kötü nakit akışı.
Ürün Tazeliği
Özellikle gıda, kozmetik veya moda gibi ürünlerin tazeliği/güncelliği önemlidir. Yüksek devir hızı, raflarınızda daima taze ve güncel ürünler olduğunu gösterir.
Depolama Maliyeti
Ürün depoda ne kadar uzun kalırsa depolama maliyeti o kadar artar. Hızlı dönen stok, birim başına depolama maliyetini düşürür.
Sektöre Göre Referans Değerler
| Sektör | Sağlıklı Stok Devir Hızı |
|---|---|
| Gıda toptancısı | 12-20x (yılda 12-20 kez) |
| Tekstil toptancısı | 4-8x |
| Elektronik toptancısı | 6-12x |
| Nalburiye | 4-6x |
| Kozmetik | 5-10x |
Bu değerlerin altındaysanız stok yönetiminizi gözden geçirin.
Ürün Bazlı Devir Hızı Analizi
İşletme genelinin devir hızı tek başına yeterli değildir. Her ürün veya kategori için ayrı analiz yapın.
Örnek ürün bazlı devir hızı:
| Ürün | Yıllık Satış | Ort. Stok | Devir Hızı |
|---|---|---|---|
| Ürün A | 120.000 TL | 10.000 TL | 12x |
| Ürün B | 60.000 TL | 30.000 TL | 2x |
| Ürün C | 90.000 TL | 9.000 TL | 10x |
Bu tablodan görülür: Ürün B'nin devir hızı çok düşük. Ya fiyatı düşürün, ya promosyon yapın ya da stoğu azaltın.
Stok Devir Hızını Artırmanın 5 Yolu
1. Stok Seviyelerini Optimize Edin
Fazla stok taşımayın. Minimum stok seviyesi + güvenlik tamponu ile çalışın. Gereksiz stok devir hızını düşürür.
2. Hızlı Satanlara Odaklanın
Stok yatırımınızı yüksek devir hızlı ürünlere yönlendirin. C grubuna yatırdığınız sermayeyi A grubuna kaydırmak genel devir hızını artırır.
3. Talep Tahmini Yapın
Geçmiş satış verileri ve mevsimsellik analizine dayanarak talep tahmin edin. Sezon başında yeterli stok, sezon sonunda minimum stok tutun.
4. Tedarikçi Koşullarını İyileştirin
Daha kısa sipariş - teslimat süreleri, daha az minimum sipariş miktarı. Bu koşullar sağlandığında daha sık, daha az miktarda sipariş verebilirsiniz.
5. Yavaş Satanları Erken Tespit Edin
Devir hızı düşen ürünleri 60. günden önce tespit edin ve aksiyon alın. 180 güne kadar beklemeyin.
POS Yazılımının Rolü
Stok devir hızını manuel hesaplamak zordur ve güncel veri sağlamaz. POS yazılımı:
- Her ürün için anlık devir hızını hesaplar
- Düşük devir hızlı ürünler için uyarı verir
- Kategori bazlı devir hızı raporları oluşturur
- Dönemsel karşılaştırma (bu ay vs. geçen ay vs. geçen yıl aynı ay) yapar
Bu verilerle kararlarınız sezgiye değil, gerçek verilere dayanır.
Sonuç
Stok devir hızı, toptancılık işletmenizin sağlık göstergelerinden en önemlilerinden biridir. Düzenli takip, ürün bazlı analiz ve hızlı aksiyon ile hem sermayenizi daha verimli kullanır hem de karlılığınızı artırırsınız.